Wie gezaagd hout bestelt, komt snel begrippen tegen als zaagmaat, eindmaat, ruw gezaagd of geschaafd. Vooral bij kanthout, balken en posten is het belangrijk te weten op welke bewerkingstoestand een maatopgave betrekking heeft. Want een hout dat in de zagerij bijvoorbeeld met een bepaalde doorsnede wordt gezaagd, hoeft na droging en verdere bewerking niet meer precies deze maat te hebben. De DIN EN 1313-1 houdt bij naaldhout dat gezaagd is daarom uitdrukkelijk rekening met maatafwijkingen en maatveranderingen afhankelijk van het houtvocht.
Wat is de zaagmaat?
De zaagmaat is de maat waarop het hout bij het zagen in de zagerij wordt gezaagd. Zij beschrijft dus de uitgangsmaat van de gezaagde doorsnede. Ook in de houthandel wordt het begrip overeenkomstig gebruikt voor de op de zaagmachine ingestelde maat.
Voorbeeld: een kanthout wordt met een zaagmaat van 100 × 100 mm gezaagd. Daarmee is eerst beschreven met welke doorsnede het hout is gezaagd. Of het hout later nog droogt, wordt geschaafd of anderszins bewerkt, is daarmee alleen nog niet gezegd.
Dat is in het bijzonder belangrijk bij producten uit het gebied Gezaagd hout & rondhout, wanneer maten voor een concreet project nodig zijn.
Wat is de eindmaat?
De eindmaat is de maat die na de voorziene bewerkingsstappen werkelijk moet worden bereikt respectievelijk aan het eindproduct aanwezig is.
Tussen zaagmaat en eindmaat kunnen in het bijzonder twee stappen liggen:
- Droging
Hout geeft vocht af en krimpt. Daardoor veranderen zijn afmetingen. - Schaven
Bij het schaven wordt materiaal van het oppervlak afgenomen. De uiteindelijke doorsnede is daarom kleiner dan de doorsnede voor het schaven.
Hoe groot het verschil uitvalt, laat zich niet met een algemene vaste waarde opgeven. Het hangt onder andere af van de uitgangsmaat, het houtvocht, de houtsoort en de voorziene bewerking. In de praktijk geven fabrikanten zaagmaat en eindmaat daarom gedeeltelijk uitdrukkelijk gescheiden op. Altijd geschaafd geleverd worden bijvoorbeeld terrasplanken van lariks en rhombuslatten van lariks.
Ruw gezaagd is niet hetzelfde als vers
Hier worden twee dingen vaak met elkaar verward.
Ruw gezaagd beschrijft het oppervlak: het hout heeft na het zagen nog zijn typische zaagstructuur en is niet glad geschaafd.
Vers of kamergedroogd beschrijft daarentegen de vochttoestand respectievelijk de droging.
Een hout kan daarom bijvoorbeeld kamergedroogd en toch ruw gezaagd zijn. Bij geschaafd materiaal komt er nog een bewerkingsstap bij.
Wie voor lariks constructiehout of vuren constructiehout een bepaalde uiteindelijke doorsnede nodig heeft, moet er daarom op letten of in offerte of bestelling een zaagmaat of een werkelijke eindmaat wordt genoemd.
En wat betekent dat voor de lengte?
Ook bij de lengte moet duidelijk zijn of de uitgangslengte of de gewenste uiteindelijke zaaglengte wordt bedoeld.
Een eenvoudig voorbeeld: nodig is een post met een eindlengte van 220 cm. Als uitgangsmateriaal is een stuk van 250 cm beschikbaar. Dan wordt de post op 220 cm gekapt. Er ontstaat 30 cm lengterest respectievelijk afval.
Hetzelfde geldt wanneer bijvoorbeeld een rondhout met een lengte van 5,00 m eerst in twee stukken van elk 2,50 m wordt gekapt en daaruit telkens een post van 2,20 m wordt gemaakt. Per post blijft daarbij 30 cm lengterest over.
Deze lengteafval heeft niets te maken met het verschil tussen ruw gezaagd en geschaafd. Hij ontstaat door de beschikbare uitgangslengtes en het gewenste zaagwerk.
Waarom is het onderscheid bij het bestellen belangrijk?
Bij gezaagd hout moet eenduidig zijn:
| Opgave | Wat wordt bedoeld? |
|---|---|
| Zaagmaat | Doorsnede bij het zagen |
| Eindmaat | Maat na de voorziene verdere bewerking |
| Ruw gezaagd | Oppervlaktetoestand na het zagen |
| Geschaafd | Oppervlak is door schaven bewerkt |
| Eindlengte | gewenste lengte na het op lengte zagen |
Juist bij maatkritische toepassingen mag daarom uit een opgegeven zaagmaat niet automatisch de latere eindmaat worden afgeleid.
Bij eiken constructiehout, lariks- of vuren constructiehout en andere producten uit gezaagd hout & rondhout is beslissend in welke bewerkingstoestand de opgegeven maat geldt.
Kort samengevat
- Zaagmaat en eindmaat zijn niet automatisch hetzelfde.
- De zaagmaat beschrijft de maat bij het zagen.
- Droging en schaven kunnen de doorsnede daarna veranderen.
- Ruw gezaagd en geschaafd beschrijven daarentegen de oppervlaktebewerking.
- Bij de lengte moet bovendien worden meegenomen welke uitgangslengte aanwezig is en op welke maat het hout moet worden gekapt.
Wie gezaagd hout bestelt, moet daarom altijd controleren of een opgegeven maat als zaagmaat of als werkelijke eindmaat wordt begrepen.
