Bij gezaagd hout wordt naast houtsoort, doorsnede en oppervlak vaak ook de droogtoestand opgegeven. Begrippen als vers, luchtgedroogd of kamergedroogd beschrijven verschillende toestanden respectievelijk droogmethodes en hebben direct invloed op hoe sterk hout na de verwerking nog kan veranderen.
Beslissend is het vochtgehalte
Beslissend is daarbij het houtvocht. Hout neemt vocht uit zijn omgeving op en geeft het weer af. Onder het vezelverzadigingsgebied leidt een verandering van het houtvocht ook tot zwellen en krimpen. Welke droogtoestand bij welk product mogelijk is, staat op de pagina’s van de categorie Gezaagd hout & rondhout.
Wat betekent vers hout?
Vers respectievelijk zaagvers gezaagd hout wordt na het zagen zonder voorafgaande gerichte droging verder verwerkt of geleverd.
Bij het aansluitende drogen verliest het hout vocht. Daardoor kunnen zijn afmetingen veranderen. Meer daarover in het artikel Zaagmaat en eindmaat bij gezaagd hout: wat is het verschil?. Bovendien kunnen afhankelijk van houtsoort, doorsnede en droogverloop bijvoorbeeld vervormingen en droogscheuren optreden.
Daarmee moet bijvoorbeeld rekening worden gehouden bij het plannen van eiken constructiehout of andere producten uit gezaagd hout en rondhout.
Wat betekent luchtgedroogd?
Luchtgedroogd wordt internationaal vaak aangeduid met AD, air dried. ISO 24294 beschrijft luchtgedroogd gezaagd hout als hout dat zonder kunstmatige verwarming door contact met de omgevingslucht is gedroogd.
Het hout wordt met tussenlatten zo gestapeld dat lucht door de stapel kan stromen en vocht kan wegvoeren. Hoe verregaand het hout droogt en hoe lang dit proces duurt, hangt sterk af van houtsoort, doorsnede, stapeling, jaargetijde, temperatuur, luchtvochtigheid en luchtbeweging.
Van de twee hier vergeleken droogmethodes is het luchtdrogen in de regel duidelijk tijdrovender dan het kamerdrogen. Afhankelijk van houtsoort, dikte en klimaat kan het luchtdrogen meerdere maanden duren. Bij ongunstige omstandigheden kan die periode overeenkomstig langer uitvallen.
Belangrijk is: AD duidt de droogmethode aan en niet automatisch een overal identiek houtvocht. Bij louter luchtdrogen benadert het hout het evenwichtsvocht van het betreffende omgevingsklimaat.
Wat betekent kamergedroogd?
Kamergedroogd wordt vaak aangeduid met KD, kiln dried.
In de droogkamer kunnen in het bijzonder temperatuur, luchtvochtigheid en luchtbeweging gericht worden gestuurd. Daardoor laat het droogverloop zich wezenlijk sterker beïnvloeden en een gewenst houtvocht gerichter bereiken dan bij louter luchtdrogen.
Kamergedroogd betekent echter niet dat het hout daarna helemaal niet meer werkt. Hout blijft hygroscopisch en reageert verder op veranderingen van het omgevingsklimaat.
Luchtdroging en kamerdroging vergeleken
| Kenmerk | Luchtgedroogd, AD | Kamergedroogd, KD |
|---|---|---|
| Methode | Droging door de omgevingslucht zonder kunstmatige verwarming. | Droging in een gesloten droogkamer onder gecontroleerde omstandigheden. |
| Duur | Vergelijkenderwijs lang en sterk afhankelijk van de klimatologische omstandigheden. | Wezenlijk sneller en gerichter te sturen. |
| Beheersbaarheid | Temperatuur, luchtvochtigheid en luchtbeweging laten zich maar beperkt beïnvloeden. | Temperatuur, luchtvochtigheid en luchtbeweging kunnen gericht worden geregeld. |
| Haalbaar houtvocht | Het haalbare houtvocht wordt wezenlijk door het omgevingsklimaat bepaald. | Een vastgelegd gewenst houtvocht kan gerichter worden benaderd. |
| Energieverbruik | Voor de eigenlijke droging is geen kunstmatige verwarming nodig. | Voor installatie en droogproces is extra technische en energetische inzet nodig. |
Bij het luchtdrogen moet vooral rekening worden gehouden met de lange opslagduur en de afhankelijkheid van de weersomstandigheden. Afhankelijk van de omstandigheden kunnen onder andere scheuren, vervormingen of verkleuringen optreden.
Ook bij het kamerdrogen moet de droogvoering bij houtsoort en doorsnede passen. Ongeschikte of te agressieve omstandigheden kunnen eveneens droogschade veroorzaken.
Waarom wordt hout soms eerst luchtgedroogd?
Het luchtdrogen kan ook als voordroging voor een later kamerdrogen worden gebruikt. Daardoor kan al een deel van het vocht zonder technische droging uit het hout worden afgegeven.
Het wezenlijke nadeel blijft de lange duur en de afhankelijkheid van de klimatologische omstandigheden.
Het kamerdrogen maakt daarentegen een duidelijk snellere en beter te beheersen droging mogelijk. Daarvoor zijn een bijbehorende installatie en energie nodig.
Het belangrijkste verschil tussen luchtdrogen en kamerdrogen zit daarmee vooral in de methode, in de duur en in de beheersbaarheid van het droogproces.
Welke droogtoestand is de juiste?
Dat laat zich niet algemeen met binnen of buiten beantwoorden.
Beslissend zijn onder andere de gewenste maatvastheid, het latere omgevingsvocht, houtsoort en doorsnede, de verdere bewerking, de oppervlaktebehandeling, de verbindingstechniek en de eisen van het concrete gebruik.
Hoe sterker een project op vaste maten en gecontroleerde verdere verwerking is aangewezen, hoe belangrijker een daarbij passend houtvocht is.
Hoe is dat bij ons constructiehout?
Bij ons lariks constructiehout en vuren constructiehout zijn verse en kamergedroogde uitvoeringen beschikbaar. De kamergedroogde variant ligt bij ca. 18 % ± 2 % houtvocht.
Eiken constructiehout bieden wij daarentegen vers aan.
Wie constructiehout of gezaagd hout bestelt, moet daarom naast houtsoort, doorsnede en lengte altijd erop letten in welke droogtoestand het materiaal wordt aangeboden en op welk houtvocht de opgave betrekking heeft.
Kort samengevat
- Vers
Het hout is voor de levering niet gericht gedroogd. - AD, air dried
Het hout is door natuurlijke omgevingslucht gedroogd. De methode is vergelijkenderwijs langzaam en sterk klimaatafhankelijk. - KD, kiln dried
Het hout is gecontroleerd in een droogkamer gedroogd. Het proces is sneller en wat de droogomstandigheden betreft wezenlijk beter te sturen.
Geen van deze begrippen betekent echter dat hout daarna absoluut maatvast is. Hout blijft een hygroscopisch materiaal en reageert verder op zijn omgeving.
Vakbronnen
- ISO 24294:2021, Timber vocabulary, definities van air dried timber en kiln dried timber
- Holz vom Fach, AD, air dried
- Holz vom Fach, KD, kiln dried
- USDA Forest Products Laboratory, Wood Handbook, Drying and Control of Moisture Content
- Oregon State University, Air and shed drying lumber
- ISO 24294: Timber vocabulary, onder andere de definities voor luchtgedroogd en kamergedroogd gezaagd hout
De genoemde normen zijn een richtlijn; maatgevend is altijd de geldende versie en de controle aan het concrete object.
